Obchody rocznicy Marca ‘68 w kulturze

16 marca 2018, Jacek Górecki

Kultura

Wydarzenia z Marca ‘68 powracają, a właściwie zostają odpowiednio zachowane w naszej pamięci. To niezwykle istotne wydarzenie dostaje głos. Jego rocznica przypomina, że w wyniku antysemickiej nagonki z Polski wyemigrowało kilka tysięcy Żydów. 50. rocznicę marca upamiętnia wiele kulturalnych wydarzeń na terenie całego kraju: premiery spektakli, książek, wystawy, debaty. Przedstawiamy te najważniejsze, które trzeba zobaczyć, zapamiętać, by potem móc rozmawiać.

TEATR

„Ida Kamińska” reż. Gołda Tencer

Teatr Żydowski w Warszawie

Historia aktorki Idy Kamińskiej jest materiałem na scenariusz. Już od małego występowała na scenie, a później poszła w świat stając się jedną najważniejszych aktorek kultury żydowskiej. Teatr był jej życiem. Budowała go po wojnie na gruzach. Film zaś przyniósł jej nominację do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej, o czym się dziś często w Polsce zapomina. Kraj opuściła w ’68 roku na znak protestu. Jej historię w tytułowym spektaklu w Teatrze Żydowskim przypomni Joanna Szczepkowska.

„Zapiski z wygnania” reż. Magda Umer

Teatr Polonia w Warszawie

Krystyna Janda i Magda Umer ponownie spotykają się w teatrze. Tym  razem by opowiedzieć historię Sabiny Baral, dwudziestoletniej dziewczyny, która w wyniku fali emigracji opuszcza w 1968 roku z rodziną Polskę. To jej poruszająca opowieść i niezwykle wstrząsający zapis wspomnień traktujący zarówno o procesie przygotowań do wyjazdu, jak i życiu po przekroczeniu granicy.

„Kilka obcych słów po polsku” reż. Anna Smolar

Teatr Żydowski / Teatr Polski w Warszawie

Teatr Żydowski Gołdy Tencer i Teatr Polski Andrzeja Seweryna symbolicznie łączą siły. Na czele tej premiery stoi Anna Smolar, reżyserka spektaklu, która jest jednocześnie dzieckiem marcowych emigrantów, urodziła się i wychowała w Paryżu. Kilka obcych słów po polsku to zderzenie się dwóch pokoleń Marca ’68 – starszego, dla których Polska wciąż pozostaje ojczyzną oraz młodego rozsianego po całych świecie. W obsadzie m.in.: Jerzy Walczak, Grażyna Barszczewska, Katarzyna Herman czy Barbara Kurzaj.

„Sprawiedliwość” reż. Michał Zadara

Teatr Powszechny w Warszawie

W Teatrze Powszechnym w Warszawie również obchody tej istotnej rocznicy. Tym razem reżyser Michał Zadara wraz z aktorami podejmują próbę odpowiedzenia sobie na niezwykle trudne i niewygodne pytania. Kto za to wszystko odpowiada? W opisie spektaklu możemy przeczytać, że Zadara wraz z zespołem prawników i historyków bada możliwość przypisania odpowiedzialności karnej lub cywilnej osobom współodpowiedzialnym za doprowadzenie do wypędzenia Żydów z Polski. Celem jest skierowanie do prokuratury zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez konkretną osobę lub grupę osób.

WYSTAWY/ SPOTKANIA

„Obcy w domu. Wokół Marca ‘68”

Muzeum POLIN w Warszawie

Jedno z najważniejszych wydarzeń obchodów 50. rocznicy to wystawa Obcy w domu w warszawskim Muzeum POLIN. Wielowarstwowa wystawa opowiada o przyczynach, przebiegu i dalekosiężnych konsekwencjach wydarzeń, które zmusiły do wyjazdu z Polski 13 tysięcy osób uznanych za „obce”. Nawiązując  do  wydarzeń  marcowych  wystawa  pomoże  zastanowić  się  nad  wciąż  aktualnymi problemami jak przymusowa emigracja i związane z nią poczucie obcości, utrata domu, bliskich i odcięcie od korzeni. Ta niezwykle cenna i bogata w treść wystawa jest także jednym z punktów całego programu obchodów przygotowanego przez POLIN.

„Marzec 1968 – Łódź 2018”

Centrum Dialogu w Łodzi

W łódzkim Centrum Dialogu im. Marka Edelmana odbędzie się wystawa poświęcona marcowym obchodom, na którą składają się dwie części: „Człowiek za burtą. Łodzianie 50 lat po Marcu” oraz „Marzec ’68. Konteksty”. Pierwsza z nich opowiada zarówno o tych, którzy opuścili kraj, ale także o tych co zostali, mierząc się z ówczesną niezbyt przychylną rzeczywistością. Bohaterów sportretowała Kamila Bogulewska. Druga część wystawy, której autorem jest historyk Andrzej Czyżewski, uwzględnia zarówno kontekst ogólnopolski, jak i lokalną specyfikę Łodzi oraz ogólnoświatowy wymiar roku 1968, wraz z narodzinami pokolenia młodych buntowników.

„Bagaż Osobisty. Po Marcu”

Dom Spotkań z Historią w Warszawie

W warszawskim DSH również wystawa poświęcona marcowi ’68. Na wystawie według pomysłu Agaty Tuszyńskiej zobaczymy zdjęcia pochodzące z rodzinnych albumów bohaterów oraz ich współczesne portrety wykonane przez fotografa Włodka Pawłowa. Liczne historie, wypowiedzi i zapis życia codziennego przed opuszczeniem kraju. Wystawa Bagaż Osobisty to także próba odpowiedzenia na istotne pytania, które wraz z obchodami same się nasuwają. Wystawa otwarta dla widzów do 19 maja.

Muzeum Emigracji w Gdyni

Wśród licznych wystaw w całej Polsce pojawia się także cała masa wydarzeń w Muzeum Emigracji w Gdyni. Wszystko rozpoczyna się wernisażem wystawy zatytułowanej Rozproszenie. Dodatkowo spotkania autorskie z Sabiną Baral – autorką książki „Zapiski z wygnania” czy Mikołajem Grynbergiem z okazji wydania „Księgi wyjścia”. Zwieńczeniem obchodów rocznicy będzie pokaz filmu Dworzec Gdański w reż. Marii Zmarz-Koczanowicz połączony z wykładem tematycznym dr. Piotra Kurpiewskiego.

KSIĄŻKI

„Księga wyjścia” Mikołaj Grynberg

Wydawnictwo Czarne

Wydawnictwo Czarne we współpracy z Muzeum Historii Żydów Polskich Polin oraz Stowarzyszeniem Żydowski Instytut Historyczny w Polsce wydało arcyważną książkę Mikołaja Grynberga. O Księdze wyjścia mówi się, że to jedna z najboleśniejszych książek jakie kiedykolwiek powstały. Autor zawarł w niej zapiski z szeregu podróży, badań i rozmów, jakie odbył w ostatnich latach. To blisko osiemdziesiąt spotkań z tymi, którzy po wojnie sześciodniowej w Izraelu oraz po Marcu podejmowali decyzje o pozostaniu w Polsce lub jej opuszczeniu.

„Dziecko w śniegu” Włodek Goldkorn

Wydawnictwo Czarne

Z okazji rocznicy marca 68., nakładem Wydawnictwa Czarne ukazała się przepiękna opowieść o czasie, który dla wielu lepiej, żeby nie istniał. W książce Dziecko w śniegu Włodek Goldkorn opowiada nam swoją historię z dzieciństwa i przypomina dzieje swojej rodziny, która w wyniku antysemickiej kampanii musiała opuścić Polskę. Wcześniej zamieszkała w kamienicy w Katowicach, gdzie mierzyła się z powojennymi wspomnieniami. Autor mieszkał w domu opuszczonym przez Niemców, gdzie do mebli przymocowane były tabliczki z ciemnego metalu z napisem „własność Trzeciej Rzeszy” i swastyką. Swastyki stały się codziennością, oswojoną częścią jego dziecięcego imaginarium. Jako mały chłopiec bawił się z kolegami „w Auschwitz”. To wstrząsająca książka.

„Ani tu, ani tam. Marzec ‘68 – Powroty” Krystyna Naszkowska

Wydawnictwo Wielka Litera

Krystyna Naszkowska w swojej książce wydanej nakładem Wydawnictwa Wielka Litera zaprasza do rozmowy z tymi, którzy opuścili kraj pod koniec lat 60. Prezentuje w niej niezwykłe portrety ludzi, wśród których znaleźli się chociażby: założyciel sieci kawiarni Green Coffe Nero, pisarz, biznesmen, założyciel teatru czy właściciel księgarni. Tak wiele różnych rozmówców i bohaterów i tak wiele wstrząsających historii. Jeden z nich na pytanie odpowiada: Tu mnie nie chciano. To jak ja mogę być Polakiem?

”Życie przecięte. Opowieści pokolenia Marca” Joanna Wiszniewicz

Wydawnictwo Czarne

Życie przecięte. Opowieści pokolenia Marca to trzydzieści długich i pełnych emocji rozmów autorki z przedstawicielami pierwszego powojennego pokolenia polskich Żydów, którzy urodzili się i wychowali w różnych miastach i miasteczkach komunistycznej Polski (Warszawa, Łódź, Szczecin, Lublin, Dolny Śląsk, a tam Wrocław, Wałbrzych, Dzierżoniów, Niemcza, Legnica, Kłodzko, Nowa Sól oraz Górny Śląsk, a tam Modrzejów i Gliwice), tu przeżyli Marzec — swoje pierwsze i podstawowe generacyjne doświadczenie — a obecnie mieszkają albo nadal w Polsce albo, wyemigrowawszy po Marcu ’68, w USA.